پنج دلیل برای اثبات اهمیت تنوع زیستی

اهمیت-تنوع-زیستی

گونه‌های موجود بر روی سیاره زمین با سرعت بی سابقه ای در تاریخ بشریت در حال نابودی هستند. اهمیت این موضوع بیش از آنچه که مردم فکر می کنند مهم است.  

تنوع زیستی به عنوان یک کل، یک سپر محافظ برای گونه هایی است که در آن زندگی می کنند، از جمله خود بشر

ویلسون، زیست شناس

زمین، مهد زندگی است – از نهنگ های عظیم الجثه و درختان غول پیکر گرفته تا باکتری های ریز و قارچ ها. زمین تنها سیاره ای نیست که زندگی در آن شکل گرفته است؛ در بسیاری از مناطق گونه های زیادی وجود دارد که هنوز حتی در مورد آن ها هیچی نمی دانیم.

به هر روی، می دانیم که زمین امروزی به سرعت گونه های خود را  از دست می دهد. در واقع، ما شاهد یک واقعه انقراض دسته جمعی هستیم، اتفاقی که حداقل پنج بار قبل از آن بر روی زمین رخ داده است، البته هیچکدام از آن ها در تاریخ بشر و یا با کمک انسان نبوده است.

انقراض بخشی از تکامل است، اما نه به این شکلی که شاهد آن هستیم.  امروزه، گونه ها خیلی سریعتر از هر زمان دیگری از بین می روند. میزان انقراض حیوانات مهره دار اکنون ۱۱۴  برابر بیشتر از میزان پیشین تاریخی است. انسان ها به چندین طریق به این انقراضات – خواسته یا ناخواسته –  کمک می کنند، از شکار بی رویه گرفته تا آلودگی، اما عامل اصلی آن، از بین رفتن زیستگاه است.

این روند نابودی، نگرانی های عمیقی در مورد تنوع زیستی زمین مطرح کرده است. زیست شناس نامی، ویلسون خاطرنشان کرده است، تنوع زیستی به مثابه یک سپر اکولوژیک برای ما و سایر گونه ها عمل می کند. مطابق گزارش سازمان ملل در ماه می ۲۰۱۹، میزان انقراض امروزی در تاریخ بشر بی سابقه بوده و به سرعت در حال افزایش است و متاسفانه، تأثیرات شدیدی بر مردم سراسر جهان گذاشته است. گزارش سازمان ملل هشدار می دهد که حدود ۱ میلیون گونه حیوان و گیاه در معرض انقراض قرار دارند. رئیس بخش خبری –  ژوزف ستل – حشره شناس فعال در مرکز تحقیقات محیط زیست هلمتولت آلمان در بیانیه ای اعلام کرد: روز به روز، اکوسیستم ها ، گونه ها ، جمعیت های وحشی ، گونه های محلی و نژاد گیاهان اهلی و حیوانات در حال کوچک تر شدن یا از بین رفتن هستند. زندگی بنیادی و به هم پیوسته در کره زمین، کوچکتر و فرسوده می شود. این ضرر، نتیجه مستقیمی از فعالیت های بشر است و تهدیدی مستقیم برای بهزیستی بشر در تمام مناطق جهان به شمار می رود.”

طبق نتایح یک مطالعه جدید، نابودی تنوع زیستی از آستانه “ایمن” خود عبور کرده است و بسیاری از اکوسیستم ها را در معرض خطر فروپاشی قرار داده است.  تیم نیوبولد، نویسنده و محقق دانشگاه کالج لندن، در بیانیه ای تاکید می کند: “این اولین بار است که تأثیر نابودی زیستگاه بر تنوع زیستی را در سطح جهان با جزئیات می سنجیم. ما دریافتیم که در اکثر نقاط جهان، نابودی تنوع زیستی دیگر از محدوده ایمنی که متخصصین محیط زیست مشخص کرده اند فراتر رفته است.

مطالعه سازمان ملل نشان داد که در حال حاضر ۵۸٪ از سطح زمین – یعنی مساحتی که توسط ۷۱٪ از کل انسان ها پوشش داده شده – تنوع زیستی کافی را از دست داده است و از اینرو، توانایی اکوسیستم ها را برای حمایت از جوامع بشری زیر سؤال می برد.” این خبر خوبی نیست. اما چرا تنوع زیستی تا این اندازه مهم است؟ آیا صرف نظر از آنچه در حیات وحش در جنگل ها، چمنزارها یا تالاب ها رخ می دهد، فناوری نمی تواند تمدن را زنده نگه دارد؟ در این مقاله، با نگاه دقیق تری به این مسئله می پردازیم که چرا تنوع زیستی تا این اندازه حائز اهمیت است – و چرا به نفع خودمان است تا از آنچه که  باقی مانده است محافظت کنیم.

۱. غذا

حدود ۷۵٪ از منابع غذایی ما فقط از ۱۲ گونه گیاهی تولید می شود و بیش از ۹۰٪ از تولید جهانی دام فقط از ۱۵ گونه از پستانداران و پرندگان حاصل می شود. خوب، این تمام ماجرا نیست: این ۲۷ گونه – همراه با گونه های بسیار دیگری که غذای انسان را نیز فراهم می کنند – بدون کمک صدها هزار گونه کمتر شناخته شده در پشت صحنه نمی توانند وجود داشته باشند.

بسیاری از حیوانات وحشی درکنار هم باعث می شوند کشاورزی شکل بگیرد؛ از جمله خفاش ها ، زنبورها ، پرندگان ، مارمولک ها، قورباغه ها، لادوها ، مانتیس ها ، سمندرها ، عنکبوت ها ، وزغها و حشرات.  از ۲۶۴ محصول زراعی که در اتحادیه اروپا پرورش می یابد، بیش از ۸۰٪ به گرده افشانی حشرات وابسته هستند، در حالی که زنبورها به تنهایی درآمد محصول ایالات متحده را بیش از ۱۵ میلیارد دلار در سال افزایش می دهند. در سراسر جهان، خفاش ها با خوردن آفت هایی مانند لارو کرم ذرت، سالانه حدود یک میلیارد دلار به کشاورزان ذرت کمک می کنند.

البته، حیات وحش فقط باعث محافظت و تولید غذا نمی شود؛ بلکه غذای ما را هم تشکیل می دهد. برای مثال ، صدها میلیون نفر به پروتئین روزانه حاصل از ماهی وابسته هستند، و در حالی که امروزه فقط از چندین نوع گیاه اهلی مصرف می کنیم، حدود ۷۰۰۰ گونه گیاهی در تاریخ بشریت برای مقاصد خوراکی کشت می گریده و این گونه های وحشی دارای انبوهی از تنوع بی مثال و ارزشمند ژنتیکی بوده اند و در مقابل محصولات محدود امروزه هر لحظه تحت تهدید و خطر خشکسالی یا آفات و بیماری ها هستند.

۲. سلامتی

تنوع زیستی با سلامت انسان ارتباط تنگاتنگی دارد. با ترکیبی متنوع از گیاهان، قارچ ها و حیوانات، می توان تغذیه ای داشته باشیم که بدن ما را در برابر بیماری و سایر مشکلات سرسخت می کند. تنوع زیستی بیشتر، با بیماری کمتری در ارتباط است. مطالعات انجام شده در این زمینه نشان می دهد که در مناطق طبیعی محافظت شده، میزان ابتلای انسان به بیماری لیم ، مالاریا ، عفونت حاد تنفسی و اسهال کاهش یافته است. اکتشافات پزشکی غالباً با تحقیقات انجام شده در حوزه زیست شناسی یا ژنتیک گیاهان ، حیوانات ، قارچ ها و باکتری ها آغاز می شود. برای مثال، در جنگل های بارانی، تنوع زیستی علت نیمی از تمام گونه های شناخته شده را شامل می شود و  تئوفیلین – داروی آسم-  از درختان کاکائو تهیه می شود و حدود ۷۰٪ گیاهانی که خاصیت ضد سرطان دارند فقط در جنگل های بارانی رشد می کنند.

با این وجود، الهامات پزشکی در اکوسیستم های دیگری نیز مشاهده می شود، مانند جنگل های شرق آمریکای شمالی، که در آن سدر قرمز شرقی ترکیبی تولید می کند که با باکتری های مقاوم به آنتی بیوتیک می جنگد.

فدراسیون ملی حیات وحش خاطرنشان می کند: “هر زمان که یک گونه در معرض انقراض قرار بگیرد یا تنوع ژنتیکی از بین برود، نمی دانیم که آیا می توانیم به واکسن یا داروی جدیدی دست بیابیم یا خیر؟” و همانطور که سازمان اقتصاد اکوسیستم و تنوع زیستی (TEEB) یادآور می شود، ” اکوسیستم ها، منبع چشمگیری از منابع دارویی هستند.”

۳. خدماتی که اکوسیستم به انسان می کند

غذا و دارو فقط دو مورد از بسیاری از خدمات اکوسیستم هستند که انسان ها می توانند از زیستگاههای بیولوژیکی انتظار داشته باشند. چند مثال دیگر:

  • هوای پاک: از جنگل های کهن گرفته تا فیتوپلانکتون های اقیانوس، اکسیژن مورد نظر ما توسط فتوسنتز کردن اجزای  اکوسیستم در سراسر جهان تولید می شود. گیاهان نیز آلاینده ها را از هوا جذب می کنند و انتشار بیش از حد دی اکسید کربن که عامل تغییر آب و هوایی است را، محدود می سازد.
  • آب تمیز: جنگل ها به جذب بیشتر آب در خاک کمک می کنند که می تواند باعث کاهش سیلاب، محدود شدن فرسایش های خاکی، فیلتر آلودگی ها و پرآب شدن تالاب ها شود. تالاب ها نیز به “گیاه پالایی” یا تمیز کردن مواد شیمیایی خطرناک از آب و خاک کمک شایانی می کنند.
  • خاک سالم: خاک ها به طور طبیعی مملو از بندپایان و میکروارگانیسم ها هستند که مزایای گسترده ای را ارائه می دهند. آن ها مواد غذایی برای موجودات بزرگتر را فراهم می کنند، و به چرخه مواد مغذی از طریق غنی سازی خاک، در دسترس قراردادن مواد مغذی برای ریشه ها و تقویت سلامت گیاهان کمک می کنند.
  • مواد اولیه: اکوسیستم های زیست توده با تنوع مواد اولیه از جمله چوب ، سوخت های زیستی و روغن های گیاهی که از هر دو گونه وحشی و زراعی حاصل می شوند، به تأمین مواد مورد نیاز ما کمک می کنند. مواد حاصل از گیاهان مختلف، خواص متفاوتی دارند.

از آنجا که تنوع زیستی در زیر آستانه ایمن قرار گرفته است، این خدمات برای تعداد فزاینده ای از مردم در معرض خطر است. “اندی پورویس” ، محقق امپریال کالج لندن اظهار می کند: “مقامات نگرانی های زیادی درباره رکود اقتصادی دارند، اما رکود زیست محیطی می تواند عواقب بدتری هم داشته باشد و آسیب های تنوع زیستی که پیشتر تجربه کردیم بدان معنی است که در معرض خطر جدی هستیم؛ و تا زمانی که نتوانیم تنوع زیستی را  کنترل کنیم، در این بازی شکست خواهیم خورد”.

۴. تاب آوری

یکی از مهمترین جنبه های تنوع زیستی این است که بشریت را “بیمه” می کند. فرضیه بیمه اظهار می کند: “تنوع زیستی، اکوسیستم ها را در برابر کاهش کیفیت عملکردشان بیمه می کند، زیرا تنوع چشم گیر گونه ها، خود ضامن احتمال بالاتر نجات اکوسیستم در صورت از بین رفتن تعدادی از گونه ها خواهد بود “

هنگامی که یک اکوسیستم گونه های مختلفی دارد، آن ها می توانند از طیف وسیعی از منابع زیست محیطی استفاده کنند در حالیکه در اکوسیستم های تک گونه ای این گونه ها رقابت شدیدی بر سر منابع خواهند داشت. تنوع زیستی، سبب افزایش نرخ کلی فتوسنتز می شود و همچنین اکوسیستم را در برابر بیماری ها مصون نگه می دارد . ویروس های گیاهی غالباً یک گونه خاص را مورد هدف قرار می دهند و بنابراین یک سویه ی ویروسی می تواند تمام گونه های یک گیاه تک کشت را از بین ببرد. در صورتیکه در اکوسیستمی با تنوع زیستی تمامی تخم مرغ ها در یک سبد قرار ندارند و به این گونه ریسک عمومی مدیریت می شود. از سوی دیگر، در یک اکوسیستم بیولوژیکی، تنوع زیستی به اکوسیستم ها اجازه می دهد تا با فجایعی مانند آتش سوزی شدید و سیل، سازگار شوند. به طور مثال چنانچه یک گونه ی خزنده منقرض شود، جنگلی که در آن بیست گونه خزنده در حال زندگی هستند نسبت به جنگلی که تنها همان یک گونه را داشته است، ساده تر و با احتمال موفقیت بیشتری خود را وفق خواهد داد.

۵. اخلاق ، زیبایی شناسی و شگفتی

دلایل اثبات شده بسیاری برای حفظ تنوع زیستی وجود دارد؛ تنوع زیستی موجب صرفه جویی در هزینه شده و از زندگی و معیشت ما محافظت می کند و به انسان ها اطمینان می دهد که به اندازه کافی غذا برای خوردن دارند. با این وجود، شایان ذکر است که مقوله ی تنوع زیستی از هر تک گونه ای،  از جمله بشریت، مهم تر و با شکوه تر است.  با حفظ تنوع زیستی، اجازه می دهیم روندهای تکاملی به صورت طبیعی ادامه یابند. این فرایند، یک مزیت طولانی مدت فراتر از طول عمر بشر است، اما بدان معنی نیست که باید آن را فراموش کنیم. تکامل به ارگانیسم ها اجازه می دهد تا با تغییرات محیطی سازگار شوند، و چرا ما باید در این فرآیند دخالت کنیم؟ وقتی که می دانیم انسانها بدون از بین بردن اکوسیستم می توانند زندگی کنند، پس چرا آن ها را باید نابود کنیم؟ در واقع به عنوان گونه ای که توانایی تخریب اکوسیستم ها را دارد، این وظیفه اخلاقی را داریم، که از آن ها مراقبت کنیم. و سرانجام ، اساسی ترین زیبایی تنوع زیستی، خودِ زیبایی است. گذراندن زمان در طبیعت، قدرت های بسیاری را برای افراد فراهم می کند، خلاقیت بیشتر، حافظه بهتر و بهبودی سریعتر. احساس شگفتی از حضور در طبیعت حتی می تواند پروتئین های التهابی را در بدن کاهش دهد. اما برای درک همه این ها، نیازی به علم نداریم، کافی است یک قدم به جنگل های کهن بگذاریم و یا در کنار یک رودخانه بنشینیم، آنجاست که پی می بریم از داشتن این جهان چقدر خوش شانس و خوشبختیم.

یادداشت های مرتبط

Leave a Comment